Depressie behandeling: van therapie tot medicijnen

Depressie is een van de meest voorkomende en meest behandelbare psychische aandoeningen ter wereld. Toch wachten veel mensen te lang voor ze hulp zoeken, of ze weten niet welke behandeling bij hun ernst past. Dit artikel legt de NHG-behandeltrappen uit — van bewegen en zelfhulp tot antidepressiva en specialistische zorg — zodat je weet wat je kunt verwachten en vragen.

Eerst: wat is depressie?

Depressie is meer dan verdriet of een slechte periode. De NHG-Standaard Depressie beschrijft depressie als een stemming van aanhoudende somberheid of verlies van interesse, aanwezig gedurende minstens twee weken, samen met aanvullende symptomen zoals:

• Veranderingen in eetlust of gewicht
• Slaapproblemen (te veel of te weinig)
• Vermoeidheid en energieverlies
• Concentratieproblemen
• Gevoelens van waardeloosheid of schuld
• Psychomotorische remming of agitatie
• Gedachten aan de dood of suïcide

De ernst wordt ingedeeld in mild, matig en ernstig op basis van het aantal en de impact van de symptomen.

De NHG-behandeltrappen

De NHG-Standaard Depressie werkt met een getrapte zorgaanpak: begin met de minst intensieve maar effectieve interventie, en schaal op als die onvoldoende is. Dit is zowel kostenefficiënt als patiëntvriendelijk.

Stap 1: Mild — bewegen, zelfhulp en actieve monitoring

Bij milde depressie is de eerst aanbevolen aanpak niet meteen medicatie of intensieve therapie, maar:

Bewegen

Lichamelijke activiteit heeft een aantoonbaar antidepressief effect. Een meta-analyse (PMID: 30046194) toont dat regelmatig bewegen — minstens 150 minuten per week — depressiesymptomen significant vermindert. Het effect is sterker dan vaak wordt aangenomen, vergelijkbaar met antidepressiva bij milde depressie. Elke vorm van bewegen werkt; wandelen volstaat.

Dagstructuur

Aanhoudende somberheid leidt tot inactiviteit, en inactiviteit verdiept de somberheid. Een vicieuze cirkel. Dagstructuur doorbreekt dit: vaste tijden voor opstaan, eten, bewegen en slapengaan.

Zelfhulp

Begeleide zelfhulp via werkboeken (zoals Grip op je dip of de online module op MindDistrict) is effectief bij milde depressie. De huisarts of POH-GGZ begeleidt hierbij.

Actieve monitoring

De huisarts volgt de klachten actief op. Als ze na twee tot vier weken niet verbeteren of verergeren, is de volgende stap aan de orde.

Stap 2: Matig — kortdurende psychologische interventies

Bij matige depressie zijn kortdurende psychologische behandelingen de eersteliijnsinterventie.

PST (Probleemoplossende therapie)

PST wordt door de huisarts of POH-GGZ gegeven. In 4-8 sessies leer je systematisch problemen aanpakken die bijdragen aan de depressie. Effectief en laagdrempelig.

CGT (Cognitieve gedragstherapie)

CGT is de best bewezen psychologische behandeling voor depressie. Je leert negatieve denkpatronen herkennen en doorbreken, en gedrag veranderen dat de depressie in stand houdt (vermijden, isoleren). In de Basis-GGZ worden 5-8 sessies vergoed.

Interpersoonlijke therapie (IPT)

IPT richt zich op relaties en rollen die samenhangen met de depressie. Effectief bij depressie die verband houdt met verlies, rolconflicten of levensovergangen.

EMDR bij trauma

Als er een traumatische achtergrond is (PTSS comorbide), is EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) aangewezen naast of vóór depressiebehandeling.

Stap 3: Matig-ernstig — antidepressiva

Bij matige tot ernstige depressie zijn antidepressiva een effectieve behandeling, vaak in combinatie met psychotherapie.

SSRI’s (eerste keus)

Selectieve serotonineheropnameremmers zijn de eerste keus vanwege het gunstige bijwerkingsprofiel: – Sertraline: veel gebruikt, goed bewijs – Escitalopram: snel werkzaam, goed verdragen – Fluoxetine: lange halfwaardetijd (handig bij onregelmatig gebruik)

Antidepressiva werken niet direct: het duurt 2-4 weken voor het effect zichtbaar is. Bijwerkingen (misselijkheid, slaapproblemen, seksuele bijwerkingen) treden vaak al eerder op en zijn doorgaans tijdelijk.

Hoe lang?

De richtlijn adviseert antidepressiva minstens 6 maanden na herstel voort te zetten om terugval te voorkomen. Bij een tweede episode: minstens 2 jaar. Bij drie of meer episodes: soms langdurig of levenslang onderhoud.

Nooit abrupt stoppen — altijd in overleg met de huisarts afbouwen vanwege onttrekkingsverschijnselen.

Stap 4: Ernstige of behandelresistente depressie

Als twee of meer antidepressiva onvoldoende effect hebben gehad, spreek je van behandelresistente depressie. Dan zijn er aanvullende opties:

Augmentatie

Toevoeging van een ander middel aan het bestaande antidepressivum: – Lithium (stemmingsstabilisator) – Atypische antipsychotica (quetiapine, aripiprazol) – Schildklierhormoon (T3)

ECT (Elektroconvulsietherapie)

ECT heeft een slecht imago door historische beelden, maar is in 2026 een veilige, effectieve behandeling bij ernstige behandelresistente depressie. Effectiviteit: 70-85% bij therapieresistente gevallen. Wordt gegeven onder algehele narcose.

Ketamine/esketamine

Ketamine heeft een snel antidepressief effect — soms al na één behandeling zichtbaar. Esketamine (Spravato) is in Europa goedgekeurd voor behandelresistente depressie en wordt als neusdruppelaar gegeven onder medisch toezicht.

TMS (Transcraniële magnetische stimulatie)

Niet-invasieve hersensstimulatie via magnetische pulsen. Effectief bij behandelresistente depressie, geen narcose nodig.

Herstel en terugvalpreventie

Depressie heeft een hoog terugvalrisico. Na één episode: 50% kans op terugval. Na twee episodes: 70%. Na drie of meer: 90%. Terugvalpreventie is daarmee even belangrijk als de eerste behandeling.

Bewezen terugvalpreventie: – MBCT (Mindfulness-Based Cognitive Therapy): speciaal ontwikkeld voor terugvalpreventie; aangeraden na twee of meer episodes – Onderhoudsantidepressiva: in overleg met huisarts of psychiater – Leefstijl: beweging, slaap, sociale contacten — onderhoud van herstel

Wanneer professionele hulp zoeken?

Ga naar je huisarts als: – Somberheid of verlies van interesse twee weken of langer aanhoudt – Je niet meer kunt functioneren op werk of thuis – Je geen plezier meer ervaart in dingen die je normaal leuk vindt – Je gedachten hebt aan de dood of aan suïcide

Bij suïcidale gedachten: bel direct 113 (0800-0113, gratis, 24/7). Dit is geen moment om te wachten op een afspraak — bel de huisarts, huisartsenpost of 113.

Bronnen

• NHG-Standaard Depressie — Diagnostiek en trapsgewijze behandeling
• Akwa GGZ Zorgstandaard Depressieve Stoornissen
• Schuch FB et al. — Exercise as a treatment for depression (PMID: 30046194)
• Trimbos-instituut — Depressie: feiten, behandeling en zelfhulp
• NVvP Multidisciplinaire Richtlijn Depressie — Specialistische behandeling

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies.