Chlamydia behandeling in Nederland: bijwerkingen en wat daarna

Chlamydia is de meest gediagnosticeerde seksueel overdraagbare aandoening (soa) in Nederland. Goede nieuws: het is goed behandelbaar met antibiotica. In dit artikel lees je hoe de behandeling verloopt, welke bijwerkingen je kunt verwachten, hoelang je nog besmettelijk bent, en wat er daarna nodig is.

Chlamydia: een korte achtergrond

Chlamydia trachomatis is een intracellulaire bacterie — ze leeft en vermenigvuldigt zich binnenin de cellen van de gastheer. Dit is relevant omdat niet elk antibioticum de cellen kan binnendringen. Tetracyclines (doxycycline) en macroliden (azitromycine) doen dit wel, en zijn daarom de middelen van keuze.

Chlamydia verloopt bij 75-85% van de vrouwen en 50% van de mannen asymptomatisch — je hebt het zonder het te weten. Als er wel klachten zijn, kunnen dat zijn: – Abnormale vaginale of peniele afscheiding – Pijn bij het plassen (dysurie) – Pijn in de onderbuik (bij vrouwen) – Testikelpijn (bij mannen — epididymitis)

Behandeling: azitromycine vs doxycycline

Eerste keuze: azitromycine 1 gram eenmalig

De voorkeur van de Nederlandse richtlijnen (NVDV en RIVM-LCI) en ook internationaal breed toegepast:

• Dosering: 1 gram (1000 mg) azitromycine, eenmalig, oraal
• Voordeel: een enkele dosis — ideaal voor therapietrouw
• Effectiviteit: 95-97% bij urogenitale chlamydia bij de juiste afname en behandeling

Maar: er is toenemende discussie over de effectiviteit van azitromycine bij rectale chlamydia (chlamydia van het rectum, bij anale seks). Studies tonen dat doxycycline hier beter presteert.

Tweede keuze (en bij rectale chlamydia): doxycycline 7 dagen

• Dosering: doxycycline 100 mg tweemaal daags gedurende 7 dagen
• Effectiviteit: 98-99% bij urogenitale chlamydia; ook superieur bij rectale en faryngeale chlamydia
• Nadeel: langere kuur vereist betere therapietrouw, meer bijwerkingen

Recente richtlijnupdates (NVDV 2023) beschouwen doxycycline 7 dagen bij rectale chlamydia als eerste keuze.

Bijwerkingen van azitromycine

Azitromycine is over het algemeen goed verdragen, maar bijwerkingen komen voor:

Maagdarmklachten (meest voorkomend)

• Misselijkheid: tot 20-35% bij de 1-gram eenmalige dosis — hoger dan bij de verlengde kuren met lagere dagdoses
• Diarree: 5-15%
• Buikpijn en krampen: 5-10%
• Braken: minder frequent, maar mogelijk

Tip: neem azitromycine in met een kleine maaltijd. Hoewel de officiële instructie zegt dat het op nuchter maagje beter opneembaar is, vermindert eten de maagklachten significant en is de opname bij de 1-gram dosis nog steeds adequaat.

Hoofdpijn en duizeligheid

Mild en voorbijgaand. Treedt op bij 5-10% van de gebruikers.

QT-verlenging (zeldzame maar serieuze bijwerking)

Azitromycine kan het QT-interval in het hart verlengen — een risicofactor voor hartaritmie. Dit is relevant voor mensen met: – Bestaande hartproblemen (met name al verlengt QT-interval) – Gebruik van andere QT-verlengde middelen (antidepressiva, antihistaminica, andere antibiotica) – Ernstige elektrolytenstoornissen

Bij de eenmalige 1-gram dosis voor chlamydia is dit risico bij gezonde jonge mensen verwaarloosbaar.

Bijwerkingen van doxycycline (7 dagen)

Doxycycline heeft een iets breder bijwerkingsprofiel door de langere kuur. De meest relevante zijn:

• Misselijkheid en maagpijn: innemen met eten vermindert dit
• Fotosensitiviteit: je huid wordt gevoeliger voor zonlicht — gebruik zonbescherming gedurende de behandeling
• Slokdarmirritatie (oesofagitis): neem het altijd in met een vol glas water en blijf daarna minstens 30 minuten rechtop zitten
• Vaginale schimmelinfectie: mogelijk bij vrouwen door verstoring van de vaginale flora

Zie het artikel over doxycycline bijwerkingen voor meer uitleg.

Hoelang ben je nog besmettelijk na behandeling?

Dit is een vraag die veel mensen bezighoudt en waar ook veel misverstanden over bestaan.

Richtlijn RIVM/NVDV: seksueel contact vermijden gedurende 7 dagen na de behandeling. Dit geldt zowel bij azitromycine (eenmalige dosis) als bij doxycycline (7-daagse kuur, waarbij de 7 dagen ingaan na de laatste dosis).

Waarom 7 dagen? – Azitromycine heeft een lange halfwaardetijd (68 uur) en blijft lang in de weefsels actief — na 7 dagen zijn de bacterien in vrijwel alle gevallen gedood – Doxycycline werkt bacteriostatisch (remt groei) en heeft iets meer tijd nodig om alle bacterien te elimineren

Praktisch: seks vermijden tot jij en je partner(s) allebei behandeld zijn én de 7 wachtdagen voorbij zijn. Heb je seks voor die tijd, dan riskeer je herinfectie.

Partner(s) behandelen

Dit is een essentieel onderdeel van chlamydiabehandeling dat ook wel partner notification of contactopsporing heet.

Je bent verantwoordelijk voor het informeren van seksuele partners waarmee je de afgelopen 6 maanden contact hebt gehad. Zij moeten ook getest en behandeld worden, ook als ze geen klachten hebben.

In Nederland kun je hierbij hulp krijgen via de GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst), die discreet partners kan informeren.

Opnieuw testen na behandeling

De RIVM-LCI-richtlijn en de NVDV-richtlijn adviseren om 3 tot 6 maanden na behandeling opnieuw te testen op chlamydia. Redenen:

1. Herinfectie door onbehandelde of niet-geïnformeerde partners is de meest voorkomende reden voor een positieve test na behandeling
2. Therapiefalen is zeldzaam maar mogelijk, met name bij rectale chlamydia na azitromycine
3. Asymptomatische co-infectie kan gemist worden als je alleen op chlamydia test

Soa-tests zijn beschikbaar via de huisarts, GGD (gratis voor bepaalde risicogroepen) en soa-poliklinieken.

Chlamydia en vruchtbaarheid

Onbehandelde chlamydia kan bij vrouwen leiden tot: – Bekkenontsteking (pelvic inflammatory disease, PID): ontsteking van baarmoeder, eileiders en eierstokken – Eileiderschade en littekenvorming: verhoogt het risico op buitenbaarmoederlijke zwangerschap en verminderde vruchtbaarheid – In chronische gevallen: subfertiliteit

Bij mannen kan onbehandelde chlamydia leiden tot epididymo-orchitis (ontsteking van bijbal en testikel), wat in zeldzame gevallen ook vruchtbaarheid kan beinvloeden.

Dit onderstreept het belang van tijdige behandeling en het informeren van partners.

Wanneer reageert de infectie niet op azitromycine?

Als klachten aanhouden of terugkeren na behandeling, zijn er een paar mogelijkheden:

• Herinfectie: de meest waarschijnlijke oorzaak — onbehandelde partner
• Therapiefalen bij rectale chlamydia: bekende lagere effectiviteit van azitromycine hier; overstap naar doxycycline is dan de aanpak
• Co-infectie met andere soa: gonorroe, Mycoplasma genitalium — die andere behandeling vereisen
• Non-compliance: de eenmalige dosis niet volledig ingenomen

Bij aanhoudende klachten altijd opnieuw testen en overleggen met arts of soa-poli.

Samenvatting

Chlamydia wordt behandeld met azitromycine 1 gram eenmalig (eerste keuze urogenitaal) of doxycycline 100 mg tweemaal daags gedurende 7 dagen (superieur bij rectale chlamydia). Bijwerkingen van azitromycine zijn voornamelijk maagdarmklachten. Na behandeling 7 dagen seksueel contact vermijden. Hertest na 3-6 maanden. Partners altijd informeren en laten behandelen.

Bronnen

• NHG-richtlijnen — infectieziekten en antibioticabeleid — Nederlands Huisartsen Genootschap
• Farmacotherapeutisch Kompas: antibiotica en antivirale middelen — KNMP
• SWAB — Stichting Werkgroep Antibioticabeleid
• ECDC (2023). Antimicrobial resistance surveillance in Europe. European Centre for Disease Prevention and Control.
• RIVM — Infectieziekten — Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Stop nooit voortijdig met antibiotica zonder overleg met je huisarts.