Inhoudsopgave
Aambeien zijn vervelend, soms pijnlijk en vaak een taboe-onderwerp — maar ze zijn ook heel gewoon. Naar schatting heeft meer dan de helft van de bevolking op enig moment last van aambeien. Het goede nieuws: in de meeste gevallen zijn ze prima behandelbaar, ook zonder ingreep. In dit artikel lees je wat aambeien zijn, hoe ze worden ingedeeld en welke behandeling het meest geschikt is bij jouw klachten.
Wat zijn aambeien?
Aambeien — medisch hemorroïden — zijn uitgezette aders in en rond het anale kanaal. Ze zijn eigenlijk een normaal onderdeel van de anatomie: iedereen heeft aderplexussen in dat gebied die helpen bij de afsluiting van de anus. Pas als ze opzwellen, ontstekend raken of verzakken, spreken we van problematische aambeien.
Er zijn twee soorten:
- Inwendige aambeien zitten boven de dentatelijn, de grens tussen het anale kanaal en de aars. Ze zijn zelden direct pijnlijk omdat de zenuwdichtheid in dat gebied laag is. Wel kunnen ze bloeden en verzakken.
- Uitwendige aambeien bevinden zich buiten of op de dentatelijn en zijn bedekt met gevoelige huid. Ze kunnen erg pijnlijk zijn, zeker als ze tromboseren (bloedpropje in de ader).
Graderingsschaal (I tot IV)
Inwendige aambeien worden ingedeeld in vier graden:
- Graad I: Opzwelling van de aderplexus binnenin het kanaal, geen prolaps. Vaak alleen bloeding bij ontlasting.
- Graad II: Verzakken bij persen maar keren spontaan terug.
- Graad III: Verzakken bij persen en moeten met de vinger teruggeplaatst worden.
- Graad IV: Kunnen niet meer teruggeplaatst worden en blijven uitsteken.
Zelfzorg: de basis
Bij graad I en II (en mildere klachten van graad III) is zelfzorg de eerste stap.
Vezelrijke voeding en voldoende vocht: Harde ontlasting is een van de belangrijkste factoren die aambeien verergert. Voldoende vezels (25-30 gram per dag) via groente, fruit, peulvruchten en volkoren producten maakt de ontlasting zachter. In combinatie met 1,5-2 liter water per dag vermindert dit de druk op de aders bij het persen.
Vermijd persen en lang zitten op het toilet: Persen verhoogt de druk op de aderplexussen sterk. Probeer de toilettijd te beperken tot 5 minuten en neem geen telefoon of boek mee.
Sitz baths (zitoarbitraire warmtebadje): Het zitten in warm water (zo’n 38-40 graden) gedurende 10-15 minuten, twee tot drie keer per dag, vermindert spasmen van de kringspier en verlicht pijn. Een gewoon bad of een speciaal sitzbad werkt goed.
Bewegen: Regelmatige lichaamsbeweging bevordert darmbeweging en voorkomt verstopping.
Apotheekmiddelen
Bij aanhoudende klachten zijn er verschillende middelen zonder recept beschikbaar.
Hydrocortison + lidocaine crème (bijv. Scheriproct, Proctosedyl): Hydrocortison is een milde corticosteroïde die ontsteking en jeuk vermindert. Lidocaine heeft een verdovend effect dat pijn verlicht. Deze combinatie is effectief bij acuut ongemak maar mag niet langer dan 7-10 dagen aaneengesloten worden gebruikt vanwege huidverdunning.
Anusol: Bevat bismutoxide en zinkoxide, die de huid beschermen en licht samentrekkend werken. Minder krachtig dan hydrocortisoncombinaties, maar geschikt voor langer gebruik.
Zinkoxide zetpillen en crèmes: Verlichten jeuk en irritatie en beschermen het slijmvlies.
Vezelpreparaten (psylliumvezels, methylcellulose): Als aanvulling bij onvoldoende vezels via de voeding.
Ambulante behandelingen bij graad II en III
Als zelfzorg onvoldoende helpt, zijn er minimaal invasieve behandelingen die poliklinisch kunnen worden uitgevoerd.
Rubber band ligatie
De meest gebruikte ambulante behandeling voor inwendige aambeien graad II en III. Een kleine elastiek wordt om de basis van de aambeien geplaatst, waardoor de bloedtoevoer stopt. Na enkele dagen valt het weefsel af. De ingreep duurt slechts enkele minuten en is vaak nauwelijks pijnlijk (boven de dentatelijn is weinig gevoel).
Rubber band ligatie heeft een succespercentage van 70-90% en kan zo nodig herhaald worden.
Sclerotherapie (injectie)
Een scleroserende stof wordt in het aambeienweefsel gespoten, waardoor het littekenweefsel vormt en krimpt. Effectief bij graad I-II, minder bij graad III. Minder pijnlijk dan rubber band ligatie.
Infraroodcoagulatie
Via infrarood licht wordt het weefsel behandeld, wat fibrose induceert. Minder effectief dan rubber band ligatie, maar met minder risico op complicaties.
Operatieve behandeling bij graad III-IV
Bij ernstige aambeien (graad III-IV) die niet reageren op conservatieve behandelingen is een operatieve ingreep de aangewezen optie.
Hemorrhoïdectomie (klassieke operatie): Het aambeiweefsel wordt chirurgisch verwijderd. Effectief en definitief, maar de herstelperiode is pijnlijk (1-3 weken). Dit is de meest definitieve behandeling.
Stapled hemorrhoidopexy (PPH): De aambeien worden niet verwijderd maar omhoog getrokken en vastgezet met een circulaire nieter. Minder pijnlijk herstel, maar hogere kans op terugkeer op lange termijn.
THD (transanale hemorrhoïdale dearterisatie): De bloedvaten die de aambeien voeden worden afgebonden via een doppleropname. Minimaal invasief en snel herstel, maar duurder.
Aambeien tijdens zwangerschap
Aambeien zijn zeer gewoon tijdens zwangerschap, met name in het derde trimester. De groeiende baarmoeder vergroot de druk op de bekkenaders, en progesteron verzwakt de vaatwanden. Bovendien veroorzaakt constipatie meer persen.
Behandeling tijdens zwangerschap is conservatief: vezels, voldoende drinken, sitz baths en tijdelijk gebruik van zinkoxide-preparaten. Hydrocortisoncombinaties mogen kortdurend, maar bespreek dit met je verloskundige of arts. De meeste zwangerschapsaambeien verdwijnen na de bevalling.
Wanneer naar de huisarts?
Ga naar de huisarts als: – Er sprake is van rectaal bloedverlies dat aanhoudt of toeneemt – Je aambeiklachten ondanks zelfzorg niet verbeteren na twee weken – Je hevige pijn hebt (mogelijk trombosering van uitwendige aambeien) – Je rectaal bloedverlies hebt gecombineerd met andere symptomen zoals gewichtsverlies of verandering in ontlastingspatroon — dat vraagt altijd om uitsluiting van andere oorzaken
Bronnen
- NHG-standaard Anorectale klachten — aambeien behandeling
- PubMed PMID 29916241 — Rubber band ligation vs other outpatient procedures for hemorrhoids
- Farmacotherapeutisch Kompas — Scheriproct (hydrocortison + cinchocaïne)
- PubMed PMID 32413200 — Dietary fibre in prevention and treatment of hemorrhoids
- PubMed PMID 25074590 — Hemorrhoidectomy versus stapled hemorrhoidopexy: systematic review
Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies.