PCOS bloedwaarden: welke testen zijn nodig?

Je hebt klachten die kunnen wijzen op PCOS — een onregelmatige cyclus, acne, overgewicht — en je huisarts wil bloedonderzoek laten doen. Maar welke waarden worden er eigenlijk gemeten, wat betekenen die resultaten, en wanneer zijn ze afwijkend? In dit artikel krijg je een helder overzicht van alle relevante bloedtesten bij PCOS, inclusief normaalwaarden en uitleg.

Waarom bloedonderzoek bij PCOS?

Bloedonderzoek bij vermoeden van PCOS dient twee doelen: het aantonen van de kenmerken die bij PCOS passen (met name verhoogde androgenen) en het uitsluiten van andere aandoeningen die dezelfde klachten kunnen veroorzaken (zoals schildklierproblematiek of een verhoogde prolactinespiegel).

De diagnose PCOS wordt nooit alleen op bloedwaarden gesteld — de Rotterdam-criteria vereisen ook klinische beoordeling en/of echografie. Maar bloedonderzoek is een onmisbaar onderdeel van het diagnostische proces.

LH/FSH verhouding

Wat wordt er gemeten?

LH (luteïniserend hormoon) en FSH (follikelstimulerend hormoon) zijn hormonen die door de hypofyse worden aangemaakt. Ze sturen de rijping van eicellen en de eisprong aan.

Normaalwaarden en interpretatie bij PCOS

Bij gezonde vrouwen is de LH/FSH-verhouding in de vroege folliculaire fase (dag 2–4 van de cyclus) ongeveer 1:1. Bij vrouwen met PCOS is LH vaak verhoogd ten opzichte van FSH, met een ratio van 2:1 of hoger.

Belangrijk: een verhoogde LH/FSH-ratio is niet bij alle vrouwen met PCOS aanwezig — slechts bij circa 60 procent. Een normale ratio sluit PCOS dus niet uit.

Androgeenspiegels: testosteron en androsteendion

Totaal testosteron

Testosteron is het belangrijkste androgeen bij de beoordeling van PCOS. Een verhoogde concentratie (biochemische hyperandrogenie) is één van de Rotterdam-criteria.

Bij PCOS is totaal testosteron vaak hoog-normaal of verhoogd. Let op: de timing in de cyclus heeft invloed. Meting in de vroege folliculaire fase geeft de meest betrouwbare uitslag.

Androsteendion

Androsteendion is een voorloper van testosteron. Het kan bij PCOS verhoogd zijn, ook als het testosteron nog normaal is. Het wordt niet altijd standaard gemeten maar kan nuttig zijn als aanvullende test.

SHBG (geslachtshormoonbindend globuline)

SHBG is een eiwit dat testosteron bindt en inactief maakt. Bij PCOS is SHBG vaak verlaagd, waardoor het vrije (actieve) testosteron hoger is — ook als het totaal testosteron nog normaal lijkt. Het meten van SHBG in combinatie met testosteron maakt een nauwkeurigere beoordeling mogelijk via de vrij-androgeenindex (FAI = totaal testosteron / SHBG × 100).

AMH (anti-Mülleriaans hormoon)

Wat is AMH?

AMH wordt aangemaakt door de groeisellen rondom de follikels in de eierstokken en geeft een indicatie van het aantal follikels — de eierstokre serve. Bij vrouwen met PCOS zijn er meer kleine follikels aanwezig, waardoor de AMH-waarde significant hoger is dan gemiddeld.

Normaalwaarden en interpretatie

AMH is een stabiele waarde die onafhankelijk van de fase van de cyclus kan worden gemeten — een praktisch voordeel. In de herziene ESHRE-richtlijn (2023) wordt een AMH-waarde >4,5 ng/mL (in gevalideerde assays) inmiddels als alternatief criterium voor polycysteuze eierstokken op echo beschouwd.

Insulineresistentie meten: nuchter insuline en HOMA-IR

Nuchter insuline en glucose

Insulineresistentie is aanwezig bij de meeste vrouwen met PCOS, maar de mate varieert sterk. Standaardbloed onderzoek omvat:

• Nuchter glucose (referentie: 4,0–6,1 mmol/L) — verhoogd bij prediabetes (6,1–7,0 mmol/L) of diabetes type 2 (≥7,0 mmol/L)
• Nuchter insuline (referentie: 2–25 mU/L) — verhoogd bij insulineresistentie

HOMA-IR

HOMA-IR (Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance) is een berekende maat voor insulineresistentie:

HOMA-IR = (nuchter glucose in mmol/L × nuchter insuline in mU/L) / 22,5

Een HOMA-IR boven 2,5 wijst op insulineresistentie; boven 3,8 op ernstige insulineresistentie. Dit is geen gestandaardiseerde diagnostische test maar geeft een nuttige indicatie.

HbA1c

HbA1c (gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen 3 maanden) wordt gemeten om diabetes of prediabetes uit te sluiten. Bij vrouwen met PCOS, zeker bij overgewicht, is het risico op diabetes type 2 verhoogd. Normaalwaarde: <42 mmol/mol. Prediabetes: 42–47 mmol/mol.

Uitsluitingsdiagnoses: prolactine en TSH

Prolactine

Hyperprolactinemie (te hoog prolactine) kan leiden tot onregelmatige menstruatie en uitblijvende eisprong — vergelijkbare klachten als bij PCOS. Prolactine wordt altijd gemeten om deze diagnose uit te sluiten. Normaalwaarde: 60–520 mU/L (bij niet-zwangere vrouwen). Stress, medicatie en recent borstonderzoek kunnen de waarde tijdelijk verhogen.

TSH (schildklierstimuleringshormoon)

Een onder- of overactieve schildklier kan de menstruatiecyclus verstoren en gewicht beïnvloeden. TSH-meting is standaard om schildklierpathologie uit te sluiten. Normaalwaarde: 0,4–4,0 mU/L.

Samenvatting: overzicht bloedtesten bij PCOS

Wanneer naar de huisarts?

• Je hebt onregelmatige menstruaties en wilt weten of bloedonderzoek zinvol is
• Je hebt al een PCOS-diagnose maar er is nooit bloedonderzoek gedaan naar insulineresistentie
• Je hebt bekende PCOS en wilt jaarlijks je bloedsuiker laten controleren (aanbevolen)
• Je overweegt zwangerschap en wilt weten hoe je eierstokfunctie ervoor staat

Bronnen

• NHG-standaard Onregelmatige cyclus en vaginaal bloedverlies
• ESHRE Evidence-Based Guideline for PCOS 2023
• Teede HJ et al. Recommendations from the 2023 international evidence-based guideline for the assessment and management of PCOS. Fertil Steril. 2023. PMID: 36567023
• Farmacotherapeutisch Kompas — Referentiewaarden hormoondiagnostiek
• NVOG — PCOS diagnostiek en behandeling

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies.