Zolpidem vs zopiclon: welk slaapmiddel past beter bij jou?

Zolpidem en zopiclon zijn de twee meest voorgeschreven slaapmiddelen in Nederland. Ze lijken op elkaar — beide zijn Z-drugs, beide werken op GABA-A receptoren, beide zijn maximaal voor twee tot vier weken bedoeld. Toch zijn er relevante verschillen die bepalen wanneer de huisarts de ene boven de andere kiest.

Wat zijn Z-drugs?

Z-drugs zijn een groep non-benzodiazepine hypnotica die de letter Z in de naam dragen: zolpidem, zopiclon en zaleplon (dat laatste nauwelijks meer gebruikt in Nederland). Ze werden in de jaren tachtig ontwikkeld als “veiliger alternatief” voor benzodiazepinen, met minder afhankelijkheidsrisico en minder bijwerkingen. De praktijk bleek genuanceerder: Z-drugs zijn effectiever dan placebo, maar het afhankelijkheidsrisico is wel degelijk aanwezig.

Farmacologische vergelijking

Zopiclon bindt iets minder selectief aan GABA-A receptoren dan zolpidem. In theorie maakt dit zopiclon meer benzodiazepine-achtig in bijwerkingenpatroon, maar klinisch zijn de verschillen klein.

Halfwaardetijd: wat betekent dat praktisch?

De halfwaardetijd is misschien het meest relevante praktische verschil. Zolpidem werkt korter; zopiclon werkt langer. Dat heeft directe gevolgen:

Zolpidem (2–3 uur halfwaardetijd):

• Beter geschikt bij inslaapmoeite (je wilt snel in slaap, niet per se doorslapen)
• Minder kans op next
• day sedation bij correcte dosis
• Maar: je kunt eerder te vroeg wakker worden

Zopiclon (3,5–6 uur halfwaardetijd):

• Geschikter bij doorslaapproblemen (je valt in slaap maar wordt te vroeg wakker)
• Hogere kans op restsedatie de volgende ochtend, met name bij ouderen
• Rijvaardigheid: net als bij zolpidem verslechterd, maar mogelijk langer aanwezig

De bittere nasmaak van zopiclon

Een bijwerking die uniek is voor zopiclon: een bittere, metaalachtige smaak in de mond, ook de volgende ochtend nog. Dit wordt gerapporteerd door zo’n 10–30% van de gebruikers en is voor sommigen reden om het middel te staken. Zolpidem heeft deze bijwerking niet.

Next-day sedation: wie scoort slechter?

Beide middelen kunnen next-day sedation veroorzaken, maar het risico verschilt:

• Zolpidem: bij standaarddosis (10 mg) kan de rijvaardigheid tot acht uur na inname verminderd zijn. Bij 5 mg is het effect minder uitgesproken.
• Zopiclon: de langere halfwaardetijd maakt dat zopiclon de rijvaardigheid de volgende ochtend vaker en langer beïnvloedt, zeker bij hogere doses (7,5 mg).

De EMA heeft voor zolpidem een formele waarschuwing uitgegeven voor next-day rijvaardigheid. Voor zopiclon geldt een vergelijkbare aanbeveling.

Slaapgerelateerd gedrag: gelijk risico

Beide middelen zijn geassocieerd met slaapgerelateerd gedrag (slaapwandelen, slaap-eten, slaap-rijden). Dit is een klasse-effect van Z-drugs, niet specifiek voor één van de twee. Het risico is groter bij: – Hogere doses dan voorgeschreven – Combinatie met alcohol – Inname terwijl je niet direct gaat slapen

Bijwerkingenprofiel vergeleken

(+ = beperkt, ++ = matig, +++ = uitgesproken)

Afhankelijkheidsrisico: vergelijkbaar

Beide middelen hebben een vergelijkbaar afhankelijkheidsrisico. Fysieke afhankelijkheid kan optreden na twee tot vier weken dagelijks gebruik. Bij stoppen na langdurig gebruik is rebound insomnie (tijdelijk verergerde slaapproblemen) te verwachten. Er is geen bewijs dat de ene minder verslavend is dan de andere.

Wanneer kiest de huisarts wat?

Volgens de NHG-richtlijn is er geen duidelijk bewijs dat zolpidem of zopiclon beter is. De keuze hangt af van:

• Type slaapprobleem: inslaapmoeite → zolpidem; doorslaapprobleem → zopiclon
• Bijwerkingengeschiedenis: bittere smaak storend? → zolpidem
• Leeftijd: bij ouderen beide zo laag mogelijk doseren; zolpidem 5 mg of zopiclon 3,75 mg

Wat de NHG zegt

De NHG-richtlijn Slaapproblemen en slaapmiddelen maakt geen expliciete voorkeur tussen zolpidem en zopiclon. Beide worden als equivalent beschouwd voor kortdurend gebruik. De richtlijn benadrukt dat medicamenteuze behandeling nooit langer dan vier weken moet duren en altijd gecombineerd moet worden met niet-medicamenteuze aanpak (CGT-I).

Conclusie

Zolpidem en zopiclon lijken veel op elkaar maar hebben enkele praktisch relevante verschillen. Zolpidem werkt korter en is beter geschikt bij inslaapmoeite; zopiclon werkt langer maar geeft vaker next-day sedation en een bittere nasmaak. Afhankelijkheidsrisico is bij beide aanwezig en vergelijkbaar. Welk middel beter bij jou past, bespreek je het beste met je huisarts — de keuze hangt af van jouw specifieke slaapprobleem, leeftijd en gevoeligheid voor bijwerkingen.

Bronnen

• NHG-richtlijn Slaapproblemen en slaapmiddelen
• Farmacotherapeutisch Kompas — Zopiclon monografie
• Farmacotherapeutisch Kompas — Zolpidem monografie
• Gunja N — In the Zzz Zone: Z-drugs on human performance and driving (PMID: 25827483)
• Huedo-Medina TB et al. — Effectiveness of non-benzodiazepine hypnotics in treatment of adult insomnia: meta-analysis (PMID: 22489528)

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies.