Testosteron te laag bij vrouwen: symptomen en wat eraan te doen

Testosteron is niet alleen een mannenhormoon. Bij vrouwen speelt testosteron een belangrijke rol in energie, libido, spiermassa en stemming — en een te laag niveau kan merkbare klachten geven. Toch is dit onderwerp bij vrouwen onderbelicht. Dit artikel legt uit wat normaal is, wanneer je een meting kunt overwegen en wat de opties zijn.

De rol van testosteron bij vrouwen

Vrouwen maken testosteron aan in de eierstokken en de bijnierschors. De hoeveelheid is aanzienlijk lager dan bij mannen (ruwweg een tiende), maar niet te verwaarlozen.

Testosteron draagt bij aan: – Libido: seksueel verlangen wordt sterk beïnvloed door vrij testosteron – Energie en vitaliteit: lage testosteronwaarden gaan gepaard met vermoeidheid – Spiermassa en spierkracht: testosteron stimuleert spiereiwitsynthese – Botdichtheid: beschermt samen met oestrogeen tegen botontkalking – Stemming en cognitie: bijdrage aan concentratie en motivatie

Symptomen van laag testosteron

De klachten van een lage testosteronspiegel bij vrouwen zijn niet uniek voor dit hormoon — andere oorzaken (schildklier, bloedarmoede, depressie) geven vergelijkbare klachten. Dat maakt herkenning lastig.

Meest gerapporteerde symptomen: – Verminderd of afwezig seksueel verlangen (hypoactief seksueel verlangen/HSDD) – Aanhoudende vermoeidheid, ook na voldoende slaap – Verminderde spiermassa en kracht, moeilijker trainen – Stemmingsklachten: lusteloos, minder motivatie, licht depressief – Verminderde cognitieve scherpte (“brain fog”) – Verlies van schaamhaar en okselhaar – Dunner worden van de huid

Normale waarden testosteron bij vrouwen

De meting van testosteron bij vrouwen is complex:

Omdat het meeste testosteron gebonden is aan SHBG (inactief), is de vrij testosteron waarde relevanter dan het totale testosteron. SHBG is sterk verhoogd bij gebruik van de orale combinatiepil, waardoor vrij testosteron laag kan zijn ook als totaal testosteron normaal lijkt.

Cyclische variatie: testosteron fluctueert gedurende de cyclus — piek rond de ovulatie. Het meetmoment maakt uit; meting in de folliculaire fase (dag 3-7) of luteale fase op vaste tijdstip is aanbevolen.

Oorzaken van laag testosteron bij vrouwen

1. Hormonale anticonceptie (pil)

De combinatiepil is de meest voorkomende oorzaak van functioneel laag testosteron bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd. De pil: – Onderdrukt de productie van androgenen door de eierstokken – Verhoogt SHBG sterk, waardoor vrij testosteron daalt

2. Menopauze en perimenopauze

Na de menopauze daalt testosteronproductie door de eierstokken significant. Dit draagt bij aan de klachten van de menopauze zoals libidoverlies en energieverlies.

3. Bijnierproblemen

De bijnierschors produceert DHEA, een voorloper van testosteron. Bij bijnierschorsinsufficiëntie (ook subklinisch) kan de testosteronproductie verminderen.

4. Hypopituïtarisme

Problemen met de hypofyse (aansturend hormoon LH ontbreekt) leiden tot verminderde aanmaak in de eierstokken.

5. Chirurgisch verwijderde eierstokken (bilaterale oöforectomie)

Dit leidt tot abrupte daling van zowel oestrogeen als testosteron.

Wanneer testen?

Testosteron bij vrouwen testen is zinvol als je: – Seksuele klachten hebt die niet verklaard worden door relatieproblemen of psychologische factoren – Aanhoudende vermoeidheid hebt waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten – De pil overweegt te stoppen vanwege libidoproblemen – In de menopauze zit met klachten ondanks oestrogeenbehandeling

Bespreek dit met je huisarts. Een routinescreening op testosteron bij vrouwen wordt niet standaard aanbevolen.

Behandelopties

Testosteron crème of gel (off-label)

Er is geen officieel geregistreerd testosteronpreparaat voor vrouwen in Nederland, maar testosteron kan off-label worden voorgeschreven door gespecialiseerde artsen (gynaecoloog, internist). De meest gebruikte vormen zijn: – Androgel (mannengel in lage dosis) – Apothekersbereiding testosteron crème 0,5-1% – Androfeme (vrouwengel, in sommige landen verkrijgbaar)

Dosering bij vrouwen: ongeveer 1/10 van de mannendosis. Streefwaarde is de bovengrens van de normale vrouwenrange, niet boven mannennormen.

ISSWSH-richtlijn 2019

De International Society for the Study of Women’s Sexual Health (ISSWSH) publiceerde in 2019 een richtlijn die testosteron aanbevelingswaardig acht voor postmenopauzale vrouwen met hypoactief seksueel verlangen (HSDD) na uitsluiting van andere oorzaken. Voor premenopauzale vrouwen is het bewijs beperkter.

Stoppen met de pil

Als de pil de oorzaak is van verhoogd SHBG en laag vrij testosteron, is stoppen of overstappen op een progesteronspiraal of niet-hormonale anticonceptie een optie om te overwegen.

Wat helpt niet?

Supplementen die testosteron claimen te verhogen bij vrouwen (DHEA, zink, maca, tribulus) hebben beperkt wetenschappelijk bewijs. DHEA kan bij vrouwen bijdragen aan een lichte verhoging van androgeenwaarden, maar de effecten zijn inconsistent en dosisafhankelijk.

Raadpleeg een arts voordat je hormoonbeïnvloedende supplementen gebruikt.

Bronnen

• PMID 31220465 — ISSWSH 2019: Testosterone therapy for hypoactive sexual desire disorder in women
• Farmacotherapeutisch Kompas — androgenen
• NHG-Standaard Anticonceptie — hormonale effecten op androgeenstatus
• NVOG — Overgangsklachten en hormoonbehandeling
• PMID 16949004 — Oral contraceptives and SHBG: long-term effects on free testosterone

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies.