Oestrogeendominantie: bestaat het en wat doe je eraan?

“Oestrogeendominantie” is een populaire term in de wereld van hormooncoaching en supplementenmarketing. Maar bestaat het eigenlijk als medische diagnose? En als je klachten hebt die erbij lijken te passen — wat doe je dan? Dit artikel geeft je een eerlijk, kritisch maar empathisch antwoord.

Wat wordt bedoeld met oestrogeendominantie?

De term “oestrogeendominantie” werd populair door de Amerikaanse arts John Lee, die in de jaren negentig beschreef dat veel vrouwen te veel oestrogeen hadden ten opzichte van progesteron. In zijn theorie zou dit leiden tot een breed scala aan klachten.

In populaire media en supplementen-marketing wordt oestrogeendominantie omschreven als: – Hevige menstruaties – PMS – Opgeblazen gevoel en vochtretentie – Stemmingswisselingen – Gewichtstoename (met name heupen en dijen) – Gevoelige borsten – Vermoeidheid – Slaapproblemen

Is oestrogeendominantie een erkende medische diagnose?

Nee — oestrogeendominantie is geen officieel erkende medische diagnose in de reguliere geneeskunde. In het NHG, de NVOG-richtlijnen of de internationale endocrinologieboeken kom je de term niet tegen als diagnose.

Dat wil niet zeggen dat de klachten niet echt zijn. Het wil zeggen dat: 1. De term te vaag en breed is om diagnostisch nuttig te zijn 2. De klachten andere oorzaken kunnen hebben die je mist als je stopt bij “oestrogeendominantie” 3. Commerciële testen en supplementen rondom deze term wetenschappelijk niet onderbouwd zijn

Echte situaties waarbij oestrogeen relatief hoog is

Er zijn wel degelijk medische situaties waarbij de verhouding oestrogeen/progesteron verstoord is — maar die hebben specifieke oorzaken en namen:

1. Perimenopauze (overgangsjaren)

In de perimenopauze (gemiddeld 40-50 jaar) begint de ovulatie onregelmatig te worden. Zonder ovulatie is er geen luteale fase en geen progesteron. Oestrogeen kan in sommige cycli juist hoog pieken terwijl progesteron ontbreekt. Dit leidt tot: – Onregelmatige en soms hevige menstruaties – PMS-achtige klachten – Slaapproblemen

Dit is een reëel hormonaal fenomeen — maar het heet “perimenopauze”, niet “oestrogeendominantie”.

2. PCOS

Bij PCOS is er vaak anovulatie (geen eisprong), dus ook weinig progesteron. De verhouding oestrogeen/progesteron is daardoor verstoord. Behandeling richt zich op de oorzaak (PCOS), niet op een vage “oestrogeendominantie.”

3. Obesitas

Vetweefsel bevat aromatase, een enzym dat androgenen omzet naar oestrogeen. Bij overgewicht is er daardoor hogere oestrogeenproductie, terwijl progesteron niet mee stijgt. Dit kan bijdragen aan menstruatiestoornissen.

4. Hormoontherapie met te weinig progesteron

Bij vrouwen die oestrogeentherapie krijgen zonder voldoende progesteron (bij vrouwen met een baarmoeder) is er daadwerkelijk een relatief oestrogeenexces — dit vergroot het risico op baarmoederslijmvliesafwijkingen.

Symptomen die worden toegeschreven aan oestrogeendominantie

Veel klachten die toegeschreven worden aan “oestrogeendominantie” zijn aspecifiek en passen bij meerdere aandoeningen:

Commerciële “oestrogeendominantie” tests en supplementen

DUTCH test en speeksel-hormoonpanels

Commerciële hormoonpanels via speeksel of gedroogde urine (zoals de DUTCH test) worden aangeboden door hormooncoaches en alternatieve praktijken. Ze claimen gedetailleerde informatie te geven over oestrogeenmetabolieten.

Problemen: – Speeksel- en urine-hormoonwaarden zijn niet gestandaardiseerd en niet vergelijkbaar met klinische normen – De gemeten waarden zijn niet gevalideerd voor het stellen van diagnoses – Ze worden niet vergoed en zijn relatief duur (€200-400)

DIM, calcium-d-glucaraat, leverdetox

Supplementen die “overtollig oestrogeen” zouden afbreken zijn populair. Wetenschappelijk bewijs ontbreekt voor gezonde vrouwen. Sommige producten kunnen bij hogere doses juist hormoonverstorend werken.

Wanneer is medisch onderzoek zinvol?

Als je klachten hebt die passen bij hormonale disbalans (hevige bloedingen, extreme PMS, menstruatieonregelmatigheden, anovulatie), ga dan naar de huisarts. Niet voor “oestrogeendominantie”, maar voor:

• Gynaecologisch onderzoek bij hevige of onregelmatige bloedingen (vleesbomen, poliepen, endometriose?)
• Bloedonderzoek FSH, LH, oestradiol en progesteron op dag 21 (ovulatie bevestigen)
• Schildklierfunctie (TSH) — schildklierproblemen bootsen veel “hormoonklachten” na
• PCOS screening bij onregelmatige cyclus + acne/hirsutisme

Wat helpt echt?

Als je klachten hebt die passen bij de perimenopauze of anovulatoire cycli: – Bespreek met je huisarts of gynaecoloog of hormonale behandeling zinvol is – Leefstijl: slaap, stressreductie, gezond gewicht verbeteren de hormoonbalans aantoonbaar – Progesteron (Utrogestan) kan worden voorgeschreven als er sprake is van aangetoonde luteale insufficiëntie

Bronnen

• NHG-Standaard De overgang — perimenopauze en hormonale veranderingen
• NVOG — Overgangsklachten: oorzaken en behandelopties
• PMID 23044206 — Estrogen dominance: validity and clinical evidence review
• Farmacotherapeutisch Kompas — geslachtshormonen overzicht
• RIVM — Hormoonverstorende stoffen en endocriene disruptie

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies.