Inhoudsopgave
- Twee middelen, één doel
- Werkingsmechanisme
- Levonorgestrel (Levonelle)
- Ulipristalacetaat (EllaOne)
- Tijdvenster en effectiviteit
- Effectiviteit bij hogere BMI
- Levonorgestrel en lichaamsgewicht
- Ulipristalacetaat
- Bijwerkingen vergeleken
- Levonorgestrel bijwerkingen
- Ulipristalacetaat bijwerkingen
- Vergelijking bijwerkingen
- Interactie met je reguliere anticonceptie
- Wat doe je na de morning-after pil?
- Wanneer welke pil?
- Interacties met andere medicijnen
- Menstruatie na de morning-after pil
Je hebt onbeschermde seks gehad of je anticonceptie heeft gefaald. Nu sta je voor de keuze welke noodanticonceptie je neemt en wat je daarna kunt verwachten. Dit artikel legt het verschil uit tussen de twee beschikbare morning-after pillen en welke bijwerkingen je kunt verwachten.
Twee middelen, één doel
In Nederland zijn twee morning-after pillen beschikbaar zonder recept bij de apotheek:
- Levonelle (en generieke varianten) — bevat levonorgestrel 1,5 mg
- EllaOne — bevat ulipristalacetaat 30 mg
Beide voorkomen of vertragen de eisprong. Ze zijn geen abortieve middelen: als de bevruchting al heeft plaatsgevonden, werken ze niet (of in veel mindere mate).
Werkingsmechanisme
Levonorgestrel (Levonelle)
Levonorgestrel is een krachtig progestageen dat de eisprong uitstelt of blokkeert. Het is het meest effectief als de eisprong nog niet begonnen is. De effectiviteit neemt snel af naarmate er meer tijd verstrijkt na onbeschermde seks.
Ulipristalacetaat (EllaOne)
Ulipristalacetaat is een selectieve progesteronreceptormodulator (SPRM). Het werkt ook als de eisprong al begonnen is (maar nog niet voltooid), waardoor het in een ruimer tijdvenster effectief is dan levonorgestrel.
Tijdvenster en effectiviteit
| Levonorgestrel | Ulipristalacetaat | |
|---|---|---|
| Tijdvenster | Tot 72 uur na seks | Tot 120 uur (5 dagen) na seks |
| Beste werking | Zo snel mogelijk, binnen 24u | Effectiviteit blijft beter behouden tot 120u |
| Zwangerschapspreventie | ~85% (indien binnen 72u) | ~98% (consistent over 120u) |
Advies: Neem de morning-after pil zo snel mogelijk. Elke verloren uur vermindert de effectiviteit, met name van levonorgestrel.
Effectiviteit bij hogere BMI
Dit is een cruciaal punt dat vaak over het hoofd wordt gezien.
Levonorgestrel en lichaamsgewicht
Uit onderzoek blijkt dat levonorgestrel minder effectief is bij vrouwen met een gewicht boven 70-75 kg. Bij een BMI boven 26 neemt de effectiviteit significant af. Boven 75 kg of BMI >30 is levonorgestrel mogelijk niet betrouwbaar genoeg.
Ulipristalacetaat
EllaOne is minder gevoelig voor lichaamsgewicht, hoewel ook hier bij een BMI >35 een effect op de effectiviteit is beschreven. Toch is ulipristalacetaat de betere keuze bij hogere gewichten.
Praktisch: Bij een gewicht boven 70 kg is EllaOne de voorkeurskeuze.
Bijwerkingen vergeleken
Levonorgestrel bijwerkingen
- Misselijkheid: bij 15-25% van de gebruikers. Neem de pil bij een maaltijd om dit te verminderen. Bij overgeven binnen 2-3 uur na inname moet je een nieuwe pil nemen.
- Buikpijn of krampen: mild, tijdelijk
- Hoofdpijn: vrij frequent
- Duizeligheid: kan optreden
- Moeheid: tijdelijk
- Doorbraakbloedingen / spotting: de menstruatie kan vroeger of later komen, of anders zijn dan normaal
- Vertraagde menstruatie: de cyclus kan 1-2 weken verschoven zijn
Ulipristalacetaat bijwerkingen
- Hoofdpijn: meest frequent gerapporteerd
- Misselijkheid: minder frequent dan bij levonorgestrel
- Buikpijn: mogelijk
- Stemmingswisselingen: kunnen optreden
- Vertraagde menstruatie: ook hier kan de cyclus verschoven zijn, soms met een week of meer
Vergelijking bijwerkingen
| Bijwerking | Levonorgestrel | Ulipristalacetaat |
|---|---|---|
| Misselijkheid | Vrij frequent | Minder frequent |
| Hoofdpijn | Frequent | Meest gerapporteerd |
| Cyclus verstoring | Ja | Ja, soms uitgesproken |
| Buikpijn | Mogelijk | Mogelijk |
| Duur bijwerkingen | 1-3 dagen | 1-3 dagen |
Interactie met je reguliere anticonceptie
Wat doe je na de morning-after pil?
Na levonorgestrel: Je kunt direct dezelfde dag verdergaan met je reguliere anticonceptie (pil, ring, pleister). Gebruik de eerste 7 dagen extra bescherming (condoom).
Na ulipristalacetaat: Dit is belangrijker. Ulipristalacetaat kan de werking van progestageen-bevattende anticonceptie verminderen. Je moet minimaal 5 dagen wachten voordat je start met de (mini)pil, NuvaRing of pleister. Gebruik in die periode condooms. Daarna nog 7 dagen extra bescherming.
Doe geen progestageen-bevattende anticonceptie de dag zelf of direct daarna bij EllaOne gebruik.
Wanneer welke pil?
| Situatie | Aanbevolen keuze |
|---|---|
| Minder dan 24 uur geleden | Beide effectief, levonorgestrel goedkoper |
| 72-120 uur geleden | Alleen EllaOne nog effectief |
| Gewicht >70 kg of BMI >26 | EllaOne |
| Gebruik van rifampicine, anti-epileptica | Koperspiraal (spoedingreep) of hogere dosis — overleg arts |
Interacties met andere medicijnen
Rifampicine (tuberculosebehandeling), sint-janskruid en sommige anti-epileptica versnellen de afbraak van beide morning-after pillen. Bij deze medicijnen is de koperspiraal (IUD) als noodanticonceptie de beste optie — dit moet plaatsgevonden worden binnen 5 dagen.
Menstruatie na de morning-after pil
Het is normaal dat je volgende menstruatie afwijkt van normaal: vroeger, later, lichter of zwaarder. Als je menstruatie meer dan een week te laat is, doe dan een zwangerschapstest.
Bij aanhoudende buikpijn, koorts of ongewone afscheiding raadpleeg je huisarts — dit kunnen signalen zijn van een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, die het risico op verhoogd is als noodanticonceptie heeft gefaald.
Bronnen
- NHG-Standaard Anticonceptie — noodanticonceptie sectie
- Farmacotherapeutisch Kompas — ulipristalacetaat (EllaOne)
- EMA — EllaOne European Public Assessment Report
- PMID 21499620 — Effect of BMI on emergency contraceptive pill effectiveness
- Farmacotherapeutisch Kompas — levonorgestrel noodanticonceptie
Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies.