Inhoudsopgave
- De kern in één zin
- Werkingsmechanisme: de fundamentele tegenstelling
- Metformine
- Jardiance (empagliflozine)
- Effectiviteit: bloedsuikerverlaging
- Bijwerkingen: een belangrijk verschil
- Metformine bijwerkingen
- Jardiance bijwerkingen
- Wanneer is welke eerste keuze? De NHG-standaard
- Metformine als eerste keuze
- Jardiance als tweede stap (of eerste stap bij specifieke indicaties)
- Kosten: een enorm verschil
- Combinatietherapie: samen sterker
- Nierfunctie en veiligheid
- Speciale situaties
- Zwangerschap
- Chirurgie
- Alcohol
- Samenvatting van de vergelijking
- Samenvatting
Je hebt diabetes type 2 en je huisarts bespreekt de behandeling. Misschien heb je al metformine, of je hoort voor het eerst iets over Jardiance. Wat is nu precies het verschil? In dit artikel vergelijken we de twee medicijnen op alle relevante punten, zodat je het gesprek met je arts goed voorbereid ingaat.
De kern in één zin
Metformine remt de glucoseproductie in de lever en verbetert de insulinegevoeligheid. Jardiance laat de nier glucose uitscheiden via de urine. Twee totaal verschillende mechanismen, beide effectief bij diabetes type 2 — maar voor verschillende patiëntengroepen.
Werkingsmechanisme: de fundamentele tegenstelling
Metformine
Metformine behoort tot de biguanidegroep en werkt via meerdere routes:
-
Leverremming: het belangrijkste mechanisme. Metformine remt de glucoseaanmaak (gluconeogenese) en de omzetting van glycogeen naar glucose (glycogenolyse) in de lever. Dit verlaagt de nuchtere bloedsuiker.
-
Insulinegevoeligheid: metformine verbetert de gevoeligheid van cellen (met name spierweefsel en lever) voor insuline. Cellen reageren beter op de insuline die al aanwezig is.
-
Darmmechanismen: metformine verhoogt GLP-1-niveaus en vertraagt de opname van glucose in de dunne darm. Het verandert ook de samenstelling van de darmflora op een manier die gunstig lijkt voor de glucosestofwisseling.
Samengevat: metformine maakt de lever minder “vrijgevig” met glucose en maakt het lichaam gevoeliger voor eigen insuline.
Jardiance (empagliflozine)
Jardiance is een SGLT2-remmer (sodium-glucose cotransporter 2 inhibitor). In de proximale nierbuisjes zit het SGLT2-eiwit, dat normaal ~90% van de gefiltreerde glucose terugresorbeert in het bloed. Jardiance blokkeert dit transport.
Het gevolg: – Glucose wordt niet teruggewonnen maar uitgescheiden via de urine – Dagelijks verlaat 50-100 gram glucose het lichaam via de urine – Calorieverlies → licht gewichtsverlies – Natriumuitscheiding → milde bloeddrukdaling – Verminderde voor- en nadruk op het hart → bescherming bij hartfalen
Samengevat: Jardiance laat de nieren het bloedsuikerprobleem als het ware “wegspoelen”.
Effectiviteit: bloedsuikerverlaging
| Maatstaf | Metformine | Jardiance |
|---|---|---|
| HbA1c-daling gemiddeld | 1,0-1,5% (11-16 mmol/mol) | 0,5-1,0% (5-11 mmol/mol) |
| Nuchter glucose | Sterk verlagend | Matig verlagend |
| Gewichtseffect | Neutraal tot mild verlies | Licht gewichtsverlies (2-4 kg) |
| Bloeddrukeffect | Neutraal | Mild verlagend (2-4 mmHg) |
| Hypoglykemie risico | Laag (als monotherapie) | Laag (als monotherapie) |
Metformine geeft gemiddeld een iets sterkere bloedsuikerverlaging dan Jardiance als monotherapie. Dit is mede waarom metformine de eerste keuze blijft in de NHG-standaard.
Bijwerkingen: een belangrijk verschil
Metformine bijwerkingen
- Maagdarmklachten (meest voorkomend): misselijkheid, diarree, buikpijn bij 20-30% bij start
- Metalige smaak
- B12-tekort bij langdurig gebruik
- Melkzuuracidose (zeldzaam, bij nierfalen of andere risicofactoren)
- Geen gewichtstoename
- Geen hypoglykemie
Jardiance bijwerkingen
- Genitale schimmelinfecties (meest voorkomend): candida bij 8-12% vrouwen, 4-6% mannen
- Polyurie (meer plassen door glucoseverlies)
- Dehydratie bij onvoldoende vochtinname (ouderen extra kwetsbaar)
- Diabetische ketoacidose (DKA) (zeldzaam, maar euglykemisch DKA is verraderlijk)
- Licht verhoogd risico op urineweginfecties
- Geen maagdarmklachten
- Geen hypoglykemie
Wanneer is welke eerste keuze? De NHG-standaard
Metformine als eerste keuze
De NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 (2023) houdt vast aan metformine als eerste keuze medicatie bij de start van medicamenteuze behandeling. Redenen:
- Decennialange veiligheidsdata
- Sterkste bloedsuikerverlagend effect als monotherapie
- Neutrale werking op gewicht
- UKPDS-studie toonde cardiovasculaire voordelen bij overgewicht en diabetes
- Extreem goedkoop
Metformine wordt aanbevolen als er geen contra-indicaties zijn (ernstige nierinsufficiëntie eGFR < 30, contrast, etc.).
Jardiance als tweede stap (of eerste stap bij specifieke indicaties)
Jardiance (of een andere SGLT2-remmer) wordt toegevoegd aan of vervangend gestart bij:
Als het HbA1c onvoldoende gereguleerd is na metformine, EN:
- Aanwezigheid van hartfalen: Jardiance is bij hartfalen de voorkeur boven andere tweede-stap medicijnen, vanwege het sterk bewezen voordeel
- Hoog cardiovasculair risico: eerder hartinfarct, CVA, perifeer arterieel vaatlijden
- Chronische nierziekte (specifieke eGFR/UACR criteria)
- Wanneer gewichtsafname een extra doel is
Bij hartfalen kan Jardiance zelfs als eerste keuze starten naast of in plaats van metformine.
Nieuw in NHG 2023: bij hartfalen en diabetes type 2 is SGLT2-remmer de aanbevolen toevoeging, boven GLP-1-agonisten en DPP-4-remmers.
Kosten: een enorm verschil
Dit is een praktisch punt dat de keuze mede bepaalt:
| Middel | Kosten per maand (2026) |
|---|---|
| Metformine (generiek) | €2-5 |
| Jardiance 10 mg | €55-75 |
| Jardiance 25 mg | €65-85 |
Metformine is tien tot twintig keer goedkoper dan Jardiance. Beide worden vergoed vanuit de basisverzekering (eigen risico van toepassing), maar de kosten voor het zorgsysteem zijn significant verschillend.
Combinatietherapie: samen sterker
In de praktijk worden metformine en Jardiance regelmatig gecombineerd. De mechanismen vullen elkaar aan: – Metformine pakt de leverglucoseproductie aan – Jardiance pakt de nieresorptie van glucose aan – Samen een sterkere en complementaire verlaging van HbA1c – Geen verhoogd hypoglykemierisico door de combinatie
De combinatie is ook beschikbaar als vaste combinatietablet (Synjardy: metformine + empagliflozine), wat de therapietrouw bevordert.
Nierfunctie en veiligheid
| Metformine | Jardiance | |
|---|---|---|
| eGFR 30-45 | Halve dosis, extra monitoring | Bloedsuikereffect verminderd maar cardiovasculair/renaal voordeel blijft |
| eGFR 20-30 | Volledig staken | Niet voor bloedsuikerinstelling, maar renale indicatie mogelijk |
| eGFR < 20 | Gecontra-indiceerd | Gecontra-indiceerd |
Een interessant fenomeen: Jardiance verliest zijn bloedsuikerverlagend effect bij ernstige nierinsufficiëntie (de nieren filtreren minder glucose, dus minder te blokkeren), maar het renale en cardiovasculaire beschermend effect blijft aanwezig tot lagere eGFR-waarden. Dit is waarom specialisten soms Jardiance continueren ook wanneer de bloedsuikereffectiviteit afneemt.
Speciale situaties
Zwangerschap
- Metformine: voorzichtigheid geboden, wordt in sommige richtlijnen bij zwangerschapsdiabetes gebruikt maar officieel niet aanbevolen in eerste en tweede trimester vanwege onzekere veiligheidsdata
- Jardiance: gecontra-indiceerd (onvoldoende data)
Chirurgie
- Metformine: stoppen op dag van ingreep, na 48 uur hervatten (contra bij nierstress)
- Jardiance: stoppen minstens 3-4 dagen voor electieve ingreep (DKA-risico tijdens chirurgie)
Alcohol
- Metformine: overmatig alcoholgebruik verhoogt melkzuuracidose-risico
- Jardiance: alcohol verhoogt DKA-risico
Samenvatting van de vergelijking
| Aspect | Metformine | Jardiance |
|---|---|---|
| Werkingsmechanisme | Lever, insulinegevoeligheid | Glucose via urine uitscheiden |
| Eerste keuze NHG | Ja | Nee (tweede stap of bij hartfalen/CVR) |
| HbA1c-daling | Sterk | Matig |
| Bijwerkingen | Maagdarmklachten | Schimmelinfecties, polyurie, DKA |
| Gewicht | Neutraal | Lichte daling |
| Cardiovasculaire bescherming | UKPDS (matig bewijs) | EMPA-REG (sterk bewijs bij hoog risico) |
| Nierbescherming | Nee | Ja (EMPA-KIDNEY) |
| Hartfaleneffect | Geen specifiek voordeel | Sterk beschermend |
| Kosten | Laag (€2-5/maand) | Hoog (€55-85/maand) |
| Beschikbaar generiek | Ja | Nee (patent loopt) |
Samenvatting
Metformine is de eerste keuze bij diabetes type 2 vanwege effectiviteit, kosten en veiligheidshistorie. Jardiance is de voorkeursmedicatie bij hartfalen, hoog cardiovasculair risico en nierbescherming — als tweede stap of bij specifieke indicaties zelfs als eerste stap. Ze hebben complementaire mechanismen en worden goed gecombineerd. Zowel metformine als Jardiance geven geen hypoglykemie als monotherapie.
Bronnen
- NHG-standaard Diabetes mellitus type 2 — Nederlands Huisartsen Genootschap
- Farmacotherapeutisch Kompas: Metformine — KNMP
- Davies MJ, et al. (2022). Management of Hyperglycemia in Type 2 Diabetes. Diabetes Care. doi:10.2337/dci22-0034
- Zinman B, et al. (2015). Empagliflozin, Cardiovascular Outcomes, and Mortality in Type 2 Diabetes (EMPA-REG OUTCOME). NEJM. doi:10.1056/NEJMoa1504720
- Diabetesfonds Nederland
Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts of diabetesverpleegkundige voor persoonlijk advies.