Hyperthyreoïdie symptomen: alles op een hogere versnelling

Bij hypothyreoïdie voelt alles traag aan. Bij hyperthyreoïdie is het precies het tegenovergestelde: alles staat op te hoge stand. Je hart bonkt, je verliest gewicht zonder dat je iets veranderd hebt, je bent constant warm terwijl anderen het prima hebben, je slaapt slecht en voelt je opgejaagd.

Hyperthyreoïdie is minder voorkomend dan hypothyreoïdie, maar de klachten kunnen hevig zijn en snel optreden. Dit artikel beschrijft alle symptomen, legt de oorzaken uit, bespreekt de behandelopties, en vertelt wanneer hyperthyreoïdie een medische spoedsituatie wordt.

Wat is hyperthyreoïdie?

Hyperthyreoïdie betekent dat de schildklier te veel schildklierhormoon (T3 en T4) aanmaakt. Het lichaam draait daardoor in een overdrive. Het metabolisme versnelt, alle organen die reageren op schildklierhormonen worden overgestimuleerd.

Op bloedonderzoek zie je: – TSH verlaagd (de hypofyse remt de schildklier, maar dat helpt niet) – FT4 verhoogd en/of FT3 verhoogd

Alle symptomen op een rij

De klachten van hyperthyreoïdie zijn het directe gevolg van een te hoog metabolisme en overactivatie van het zenuwstelsel:

Hart en bloedvaten

• Hartkloppingen (palpitaties): voelbaar, soms ook ’s nachts
• Snelle hartslag (tachycardie): > 100 slagen per minuut in rust
• Onregelmatige hartslag: atriumfibrilleren is een serieuze complicatie, met name bij ouderen
• Hoge bloeddruk

Gewicht en energie

• Ongewenst gewichtsverlies ondanks goed of zelfs toegenomen eetlust
• Spierverlies, zwakte — met name in de bovenarmen en bovenbenen
• Vermoeidheid: paradoxaal genoeg voelen veel patiënten zich uitgeput ondanks de “overdrive”

Temperatuurregeling

• Warmte-intolerantie: je hebt het altijd warm
• Overmatig zweten, ook bij koel weer of in rust
• Vochtige, warme huid

Zenuwstelsel

• Tremor (trillende handen), soms ook van de tong
• Angst, prikkelbaarheid, nervositeit
• Slaapproblemen: moeilijk inslapen, licht slapen
• Rusteloosheid, concentratieproblemen

Spijsvertering

• Diarree of frequente ontlasting
• Misselijkheid
• Verhoogde eetlust

Ogen

• Staren of wijde oogopeningen (niet specifiek voor Graves, kan bij alle hyperthyreoïdie)
• Exofthalmus (uitpuilende ogen): dit is specifiek voor Graves-ziekte (zie apart)

Huid en haar

• Fijn, broos haar
• Haaruitval
• Warme, vochtige huid

Vrouwen specifiek

• Onregelmatige menstruatie (vaak lichter of wegblijvend)
• Verminderde vruchtbaarheid

Botten

• Bij langdurige hyperthyreoïdie: verhoogd risico op osteoporose (botontkalking)

Oorzaken van hyperthyreoïdie

Er zijn meerdere oorzaken, elk met een iets ander mechanisme:

1. Graves-ziekte (meest voorkomend — ~80%)

Graves is een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem antistoffen aanmaakt die de schildklier constant stimuleren (TRAb-antistoffen). De schildklier kan de stimulatie niet negeren — ze maakt gewoon door meer hormoon aan.

Graves treft met name vrouwen van 20 tot 50 jaar. Kenmerkend is de combinatie van hyperthyreoïdie met oogproblemen (Graves-orbitopathie). Lees meer in ons artikel over Graves ziekte symptomen en behandeling.

2. Toxisch multinoduleus struma

De schildklier heeft meerdere knobbels (noduli) die zelfstandig hormoon aanmaken, zonder regulatie door TSH. Dit komt vaker voor bij ouderen en bij mensen die langdurig een jodiumtekort hadden.

3. Toxisch adenom (solitaire hete nodus)

Één knobbel in de schildklier maakt autonoom hormoon aan. Kan worden vastgesteld met een scintigrafie.

4. Subacute thyreoïditis (tijdelijk)

Na een virusinfectie kan de schildklier ontsteken en hormoon lekken. Dit geeft een kortdurende hyperthyreoïdie die vanzelf overgaat, gevolgd soms door een tijdelijke hypothyreoïdie.

5. Postpartum thyreoïditis (tijdelijk)

Vergelijkbaar met subacute thyreoïditis, maar optredend na de bevalling. Heeft dezelfde tweefasige loop.

6. Jodium-geïnduceerde hyperthyreoïdie

Door te veel jodium (via voeding, contrastmiddelen, of jodiumhoudende medicijnen zoals amiodaron) kan de schildklier een overproductie starten.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld via bloedonderzoek: – TSH verlaagd (< 0,4 mU/L, soms onmeetbaar laag) – FT4 verhoogd en/of FT3 verhoogd – TRAb (bij vermoeden van Graves): aanwezig bij ~95% van de Graves-patiënten

Aanvullend onderzoek: – Schildklierecho: structuur, grootte, eventuele knobbels – Scintigrafie: om te zien of de hele schildklier overactief is (Graves, diffuus) of een deel (toxisch adenom, focaal)

Behandelopties

Er zijn drie hoofdbehandelingen voor hyperthyreoïdie door Graves of toxisch struma:

1. Thyreostatica (medicijnen)

Carbimazol (in NL meest gebruikt) of propylthiouracil (PTU) remmen de aanmaak van schildklierhormoon. Ze werken na 2–4 weken.

Bij Graves: thyreostatica worden doorgaans 12–18 maanden gegeven, waarna ~30–50% van de patiënten in remissie gaat (schildklier gaat zelfstandig weer normaal functioneren). De kans op remissie is kleiner bij een grote schildklier, zeer hoge TRAb-titers, of roken.

Bijwerkingen: zeldzaam maar ernstig is agranulocytose (daling van witte bloedcellen — let op koorts en keelpijn als waarschuwingssignaal).

2. Radioactief jodium (¹³¹I)

Radioactief jodium wordt door de schildklier opgenomen en vernietigt selectief het overactieve weefsel. Het effect treedt op na 3–6 maanden. Het leidst in de meeste gevallen tot hypothyreoïdie, waarna levothyroxine nodig is.

Gecontra-indiceerd bij zwangerschap en bij actieve Graves-orbitopathie (kan de oogziekte verergeren).

3. Operatie (thyreoidectomie)

Bij voorkeur bij een groot struma, compressie van de luchtpijp, of bij voorkeur van de patiënt. Levert permanente oplossing maar heeft ook permanente hypothyreoïdie als gevolg. Operatierisico’s zijn laag bij ervaren chirurgen.

Aanvullend: bètablokkers

Bij hartkloppingen en tremor worden bètablokkers (propranolol) voorgeschreven als tijdelijke maatregel. Ze verlagen de hartslag snel, maar behandelen niet de oorzaak.

Thyreoïde storm: wanneer het spoedeisend wordt

De thyreoïde storm is een zeldzame maar levensbedreigende complicatie van hyperthyreoïdie. Het is een acute verergering waarbij het lichaam helemaal ontregelt.

Kenmerken: – Extreem hoge hartslag (> 140/min) – Hoge koorts (> 40°C) – Verwardheid, agitatie, soms bewusteloosheid – Overgeven, diarree – Geelzucht (leverprobleem)

Oorzaken: onbehandelde hyperthyreoïdie die wordt uitgelokt door infectie, operatie, bevalling, of stoppen met thyreostatica.

Wat te doen: bel 112 of ga direct naar de spoedeisende hulp. Een thyreoïde storm is een medische noodsituatie.

Subklinische hyperthyreoïdie

Net als subklinische hypothyreoïdie bestaat er ook een subklinische variant van hyperthyreoïdie: TSH is verlaagd, maar FT4 en FT3 zijn nog normaal. Klachten zijn er soms niet, soms licht aanwezig.

Bij ouderen verhoogt subklinische hyperthyreoïdie het risico op atriumfibrilleren en osteoporose. Behandeling wordt vaker overwogen bij ouderen dan bij jongere mensen zonder klachten.

Wanneer naar de huisarts?

Ga naar de huisarts bij: – Onverklaarbaar gewichtsverlies – Voortdurende hartkloppingen of snelle hartslag – Uitgesproken warmte-intolerantie en zweten – Tremor – Oogproblemen (uitpuilend gevoel, dubbelzien, oogpijn)

Ga direct naar de spoedeisende hulp bij tekenen van een thyreoïde storm.

Bronnen

• NHG-standaard Schildklieraandoeningen — Nederlands Huisartsen Genootschap
• Farmacotherapeutisch Kompas: Levothyroxine — KNMP
• Kahaly GJ, et al. (2022). European Thyroid Association Guideline for the Management of Graves’ Hyperthyroidism. ETA. doi:10.1159/000518534
• Jonklaas J, et al. (2014). Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism. Thyroid. doi:10.1089/thy.2014.0028
• American Thyroid Association — patiënteninformatie

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies.