Inhoudsopgave
Naproxen is een veelgebruikte NSAID bij pijn en ontsteking. Vergeleken met ibuprofen heeft het een langere werking — twee keer per dag doseren is voldoende — maar ook een iets ander risicoprofiel. Eén van de meest besproken bijwerkingen is de impact op de maag. Wat is het risico, bij wie speelt het het meest, en hoe kun je het beperken?
Wat is naproxen?
Naproxen is een niet-steroïde anti-inflammatoir geneesmiddel (NSAID). Het werkt door remming van COX-1 en COX-2, de enzymen die prostaglandinen aanmaken. Prostaglandinen spelen een rol bij pijn, ontsteking, koorts én bij de bescherming van het maagslijmvlies.
Het grote voordeel van naproxen ten opzichte van ibuprofen is de halfwaardetijd: 12 tot 17 uur, waardoor twee doses per dag voldoende zijn. Dit maakt het praktischer bij aandoeningen waarvoor langduriger gebruik nodig is, zoals artrose, jicht of reumatoïde artritis.
Maagbijwerkingen: wat kun je verwachten?
De maagbijwerkingen van naproxen zijn vergelijkbaar met die van ibuprofen bij korte, standaarddoses. Bij langdurig of hooggedoseerd gebruik neemt het risico toe.
Veelgenoemde maagklachten bij naproxen: – Brandend maagzuur of zure oprispingen – Maagpijn of drukkend gevoel boven de navel – Misselijkheid en verlies van eetlust – Diarree of, omgekeerd, obstipatie – Opgeblazen gevoel
Ernstiger zijn: – Erosies en ulcera (zweren) in maag of twaalfvingerige darm – Gastro-intestinale bloeding (zwarte ontlasting, bloedbraken)
NSAID-gerelateerde ulcera zijn gevaarlijk omdat ze lang asymptomatisch kunnen verlopen — tot een bloeding of perforatie optreedt.
Vergelijking met ibuprofen en diclofenac
Het gastro-intestinale risicoprofiel van naproxen wordt in de literatuur als vergelijkbaar met of iets hoger ingeschat dan dat van ibuprofen, afhankelijk van de studie en de dosis. Diclofenac heeft bij lage dosis een iets gunstiger maagprofiel dan naproxen.
Het voordeel van naproxen ligt echter op cardiovasculair gebied. De VIGOR-studie (2000) vergeleek naproxen met rofecoxib (een COX-2-remmer) en toonde aan dat naproxen minder cardiovasculaire events gaf. Latere analyses bevestigden dat naproxen van alle traditionele NSAID’s het laagste cardiovasculaire risico heeft — wat het bij sommige patiënten tot de verstandigere keuze maakt, ook al is het maagrisico vergelijkbaar met ibuprofen.
Samengevat:
| NSAID | Maagrisico | CV-risico |
|---|---|---|
| Ibuprofen (laag) | Matig | Laag–matig |
| Naproxen | Matig | Laag (gunstigst) |
| Diclofenac | Matig–laag | Hoog |
| Celecoxib | Laag | Matig |
Wanneer een PPI erbij?
Bij mensen met een verhoogd risico op maagklachten wordt naproxen altijd gecombineerd met een protonpompremmer (PPI) zoals omeprazol. De NHG-standaard en Farmacotherapeutisch Kompas adviseren een PPI bij NSAID-gebruik in de volgende situaties:
- Leeftijd boven 60-65 jaar — het slijmvlies herstelt trager en het risico op ernstige bloeding is groter
- Positieve H. pylori-voorgeschiedenis of actieve infectie — behandel eerst H. pylori vóór start NSAID
- Eerder maagzweer of maagbloeding in de voorgeschiedenis
- Hoge dosis NSAID of combinatie van meerdere NSAID’s
- Gelijktijdig gebruik van corticosteroïden (bijv. prednison) — verdubbelt het ulcusrisico
- Gelijktijdig gebruik van anticoagulantia of antidepressiva (SSRI’s) — verhoogd bloedingsrisico
In deze gevallen is het risico op een ernstige maagcomplicatie zonder PPI onverantwoord groot.
Absolute contra-indicaties voor naproxen
Naproxen is gecontra-indiceerd — of moet met grote voorzichtigheid worden gebruikt — bij:
Ernstig nierfalen: NSAID’s verminderen de bloeddoorstroming door de nieren via remming van renale prostaglandinen. Bij al bestaande nierinsufficiëntie (GFR < 30 ml/min) kunnen NSAID’s acuut nierfalen uitlokken. Zelfs bij matige nierinsufficiëntie is terughoudendheid geboden.
Hartfalen: NSAID’s kunnen vochtretentie veroorzaken, bloeddruk verhogen en de werking van diuretica verminderen. Bij hartfalen kunnen ze leiden tot decompensatie.
Actieve gastro-intestinale bloeding of ulcus: Evident — NSAID’s verergeren actieve bloedingen.
Zwangerschap (derde trimester): NSAID’s kunnen vroegtijdige sluiting van de ductus arteriosus veroorzaken, met ernstige gevolgen voor de foetus. Gebruik is gecontra-indiceerd na 28 weken zwangerschap.
Ernstige leverinsufficiëntie: NSAID’s worden hepatisch gemetaboliseerd; bij ernstig leverfalen is de klaring verminderd.
Naproxen en andere geneesmiddelen
Wees bewust van interacties met andere geneesmiddelen:
- Bloedverdunners (acenocoumarol, fenprocoumon): verhoogd bloedingsrisico; INR-monitoring nodig
- Lithium: naproxen kan de lithiumspiegel verhogen tot toxische waarden
- Methotrexaat: NSAID’s kunnen de uitscheiding van methotrexaat verminderen
- Andere NSAID’s of aspirine: niet combineren — verhoogd maag- en bloedingsrisico zonder extra pijnstillend voordeel
- ACE-remmers en ARB’s: effect kan verminderd worden, risico op nierfunctiedaling bij gecombineerd gebruik
Praktisch gebruik
Neem naproxen altijd met een glas water tijdens of na de maaltijd — dit vermindert directe maagirritatie. Niet op nuchtere maag innemen.
Kortdurend gebruik (3-7 dagen) bij acute pijn heeft het laagste risico. Probeer altijd de laagst effectieve dosis te gebruiken.
Bronnen
- Farmacotherapeutisch Kompas — Naproxen preparaattekst
- NHG-standaard Pijn — NSAID’s en maagbescherming
- PubMed PMID 11087881 — VIGOR study: naproxen vs rofecoxib, GI and cardiovascular outcomes
- PubMed PMID 23726390 — Vascular effects of NSAID’s: CNT meta-analysis including naproxen
- PubMed PMID 16670757 — Gastroprotection with PPI in NSAID users: evidence-based recommendations
Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies.