Jardiance bijwerkingen: wat je kunt verwachten van empagliflozine

Jardiance (empagliflozine) is een van de nieuwere bloedsuikerverlagende medicijnen die de afgelopen jaren een vaste plek heeft gekregen in de behandeling van diabetes type 2. Maar het heeft ook bijwerkingen die je goed moet kennen. In dit artikel lees je wat je kunt verwachten, welke bijwerkingen ernstig zijn en waarom artsen het toch steeds vaker voorschrijven.

Hoe werkt Jardiance?

Jardiance (empagliflozine) is een SGLT2-remmer: een remmer van de sodium-glucose-cotransporter 2. Dit transporteiwit in de nierbuisjes is verantwoordelijk voor de heropslorping van glucose uit de voorurine terug in het bloed.

Door SGLT2 te remmen: – Wordt glucose niet teruggeresorpteerd maar uitgescheiden via de urine – Verdwijnt dagelijks 50-100 gram glucose via de urine – Daalt de bloedsuiker zonder dat insuline extra gestimuleerd wordt – Daalt ook de bloeddruk (via verhoogde natriumuitscheiding) – Treedt een mild gewichtsverlies op (door het calorieverlies via de urine)

Meest voorkomende bijwerking: genitale schimmelinfecties

Dit is de bijwerking die het meest voorkomt en die verband houdt met het werkingsmechanisme. Doordat er meer glucose in de urine aanwezig is, is de omgeving in het genitale gebied glucoserijker — en dat is ideaal voor het groeien van Candida albicans.

Vrouwen:

• Vaginale candida (vulvovaginale candidiasis) treedt op bij 8
• 12% van de vrouwen die SGLT2
• remmers gebruiken
• Jeuk, afscheiding, roodheid en branderigheid zijn de typische klachten
• Behandeling: lokale azoolcrème (clotrimazol) of oraal fluconazol 150 mg eenmalig

Mannen:

• Balanitis candidosa (schimmelinfectie van de eikel) bij 4
• 6% van de mannelijke gebruikers
• Kenmerken: roodheid, jeuk, witte afscheiding onder de voorhuid

Wat te doen:

• Eerste episode: behandel met lokale azoolcrème
• Recidiverende episodes: bespreek met je arts of Jardiance de beste keuze blijft
• Goede genitale hygiëne helpt ter preventie, maar voorkomt het niet altijd volledig

Urineweginfecties: licht verhoogd risico

Er was bij introductie bezorgdheid over een sterk verhoogd risico op urineweginfecties (UTI’s). In de klinische praktijk valt dit mee:

• Lichte verhoging van het risico op met name lagere urineweginfecties
• Niet significant verhoogd risico op ernstige urineweginfecties of nierbekkenontsteking in de grote gerandomiseerde studies (EMPA-REG OUTCOME)
• Meer relevant bij vrouwen dan bij mannen

Als je veel blaasontstekingen krijgt na starten van Jardiance, bespreek dit dan met je arts.

Polyurie: meer plassen

Doordat de nier meer glucose uitscheidt, trekt dat ook meer water met zich mee (osmotische diurese). Dit leidt tot: – Meer urineproductie – Verhoogde dorstbeleving – Meer plassen — ook ’s nachts (nycturie)

Dit is een mechanisch gevolg van de werking, niet schadelijk op zichzelf, maar kan hinderlijk zijn. Het is ook de reden waarom Jardiance de bloeddruk licht doet dalen en voorzichtigheid geboden is bij dehydratie.

Dehydratie bij ouderen

Bij ouderen is het verhoogde urineproductievolume een aandachtspunt. Als er te weinig gedronken wordt (wat bij ouderen vaker voorkomt), kan het leiden tot:

• Dehydratie
• Hypotensie (te lage bloeddruk) bij opstaan — valrisico
• Elektrolytenonbalans (natrium)

Advies: zorg voor voldoende vochtinname (minstens 1,5-2 liter water per dag) en stop Jardiance tijdelijk bij acute ziekte met braken, diarree of hevige hittestress (meld dit bij je arts).

Diabetische ketoacidose (DKA): zeldzaam maar ernstig

Diabetische ketoacidose is de gevaarlijkste bijwerking van SGLT2-remmers en verdient speciale aandacht.

Wat is DKA?

Bij DKA heeft het lichaam niet genoeg insuline om glucose in de cellen te verwerken. Als reactie verbrand het lichaam vetzuren, waarbij ketonlichamen als bijproduct worden gevormd. Die ketonen verzuren het bloed (acidose) — een levensbedreigende situatie.

Euglykemische DKA

Het bijzondere bij SGLT2-remmers is dat DKA kan optreden met een normaal of slechts licht verhoogd bloedsuiker (euglykemische DKA). Dit maakt herkenning moeilijker — het klassieke teken van hyperglykemie bij DKA is minder uitgesproken.

Symptomen van DKA: – Misselijkheid, braken – Buikpijn – Snelle ademhaling – Verwardheid – Fruitige of chemische geur aan de adem (acetonlucht)

Risicosituaties

DKA bij SGLT2-remmers treedt op bij: – Insulinedepletie: te weinig insuline (bij diabetes type 1 of bij patiënten met gevorderde diabetes type 2 waarbij de insulineproductie sterk verminderd is) – Ernstige ziekte (infectie, trauma, operatie) – Sterk verminderde voedselinname of calorierestrictie – Overmatig alcoholgebruik – Operatie (Jardiance tijdelijk stoppen rondom chirurgische ingrepen!)

Beleid bij ziekte: bij koorts, braken of diarree, wanneer je niet kunt eten en drinken — stop Jardiance tijdelijk en neem contact op met je huisarts.

Bij vermoeden van DKA: direct naar de spoedeisende hulp. DKA is een medisch spoedgeval.

Fournier gangreen: extreem zeldzaam

Fournier gangreen (necrotiserende fasciitis van het perineum) is een ernstige, levensbedreigende infectie van het genitale en perineale gebied. Het is uiterst zeldzaam — slechts tientallen gevallen zijn wereldwijd gemeld bij SGLT2-remmergebruik — maar zo ernstig dat de EMA een waarschuwing heeft opgenomen in de bijsluiter.

Meld elke ongewone pijn, roodheid of zwelling in het genitale gebied onmiddellijk bij een arts.

Waarom schrijven artsen het toch voor?

Ondanks de bijwerkingen worden SGLT2-remmers zoals Jardiance steeds vaker als tweede stap (of soms als eerste stap bij hoog cardiovasculair risico) aanbevolen. De reden is de bewezen organprotectieve werking.

EMPA-REG OUTCOME studie

De doorbraakstudie die empagliflozine op de kaart zette. Bij meer dan 7.000 patiënten met diabetes type 2 en een hoog cardiovasculair risico toonde empagliflozine (Jardiance) ten opzichte van placebo:

• 14% vermindering van major cardiovascular events (MACE: hartinfarct, CVA, cardiovasculaire dood)
• 38% vermindering van cardiovasculaire sterfte
• 35% vermindering van ziekenhuisopname door hartfalen
• 39% vermindering van achteruitgang van nierfunctie

Hartfalbescherming

De effect op hartfalen is zo sterk dat empagliflozine inmiddels ook vergoed wordt bij hartfalen zonder diabetes — een unieke positie voor een bloedsuikerverlagend middel.

Nierbescherming

In de EMPA-KIDNEY studie werd het nierprotectieve effect verder bevestigd bij patiënten met chronische nierziekte (ook zonder diabetes).

Dosering van Jardiance

• Startdosis: 10 mg eenmaal daags ’s ochtends, met of zonder eten
• Bij onvoldoende effect: ophogen naar 25 mg eenmaal daags
• Maximale dosis: 25 mg/dag

Niet te gebruiken bij: eGFR < 20 ml/min (bloedsuikerverlagend effect ontbreekt dan, maar cardiovasculaire/renale indicatie eventueel nog onder specialist).

Samenvatting

De meest voorkomende bijwerking van Jardiance is genitale schimmelinfectie (8-12% bij vrouwen, 4-6% bij mannen). Polyurie, licht verhoogd UTI-risico en dehydratie bij ouderen zijn ook relevant. DKA is zeldzaam maar ernstig — stop bij acute ziekte en herken de euglykemische variant. De bewezen cardiovasculaire en renale bescherming (EMPA-REG, EMPA-KIDNEY) rechtvaardigt het gebruik bij hoog risico.

Bronnen

• NHG-standaard Diabetes mellitus type 2 — Nederlands Huisartsen Genootschap
• Farmacotherapeutisch Kompas: Metformine — KNMP
• Davies MJ, et al. (2022). Management of Hyperglycemia in Type 2 Diabetes. Diabetes Care. doi:10.2337/dci22-0034
• Zinman B, et al. (2015). Empagliflozin, Cardiovascular Outcomes, and Mortality in Type 2 Diabetes (EMPA-REG OUTCOME). NEJM. doi:10.1056/NEJMoa1504720
• Diabetesfonds Nederland

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts of diabetesverpleegkundige voor persoonlijk advies.