Omeprazol bijwerkingen lange termijn: wat je moet weten

By /

Omeprazol bijwerkingen lange termijn: wat je echt moet weten

Je slikt omeprazol al een tijdje en je vraagt je af: is dit nou eigenlijk wel veilig op de lange duur? Dat is een slimme vraag. Omeprazol werkt uitstekend om maagzuur te onderdrukken, maar het is niet bedoeld als iets wat je jarenlang zonder nadenken blijft innemen. In dit artikel zet ik alles op een rij — van de meest voorkomende bijwerkingen tot de serieuze risico’s die je bij langdurig gebruik op je radar moet hebben.

Wat is omeprazol en waarvoor gebruik je het?

Omeprazol is een protonpompremmer (PPI). Die naam klinkt technisch, maar het principe is simpel: je maag heeft kleine pompjes (protonpompen) die maagzuur aanmaken. Omeprazol blokkeert die pompjes, waardoor er aanzienlijk minder zuur wordt geproduceerd.

Het middel wordt voorgeschreven voor:

  • Brandend maagzuur en zuurreflux (GERD) — zuur dat omhoogkomt richting je slokdarm
  • Maagzweren en twaalfvingerige darmzweren — om het maagslijmvlies te laten herstellen
  • Bescherming bij NSAID-gebruik — pijnstillers zoals ibuprofen kunnen het maagslijmvlies beschadigen
  • Helicobacter pylori-infectie — als onderdeel van een uitroeiingsbehandeling

Omeprazol is in Nederland zowel op recept als vrij verkrijgbaar (als omeprazol 20 mg). Dat maakt het verleidelijk om het langdurig zelf te blijven gebruiken zonder dat een arts erbij betrokken is. En daar wringt de schoen.

Hoe lang mag je omeprazol gebruiken?

Volgens de NHG-standaard Maagklachten (de richtlijn voor huisartsen) is omeprazol bedoeld voor kortdurend gebruik: 4 tot 8 weken is de standaardkuur voor de meeste indicaties. Na die periode zou je moeten proberen te stoppen of af te bouwen.

Toch worden PPI’s in de praktijk vaak veel langer gebruikt. Een flink deel van de gebruikers slikt ze jarenlang, soms zelfs tientallen jaren. Dat is soms noodzakelijk — bij ernstige GERD, Barrett’s oesofagus of als iemand chronisch NSAID’s moet slikken — maar heel vaak is het ook gewoon een gewoonte geworden zonder dat er een goede reden voor is.

De bijwerkingen van omeprazol op korte termijn zijn mild en zeldzaam. Maar bij langdurig gebruik — maanden tot jaren — verandert het plaatje.

Meest voorkomende bijwerkingen op korte en lange termijn

Zelfs bij kortdurend gebruik kun je last krijgen van milde bijwerkingen. De meest gerapporteerde zijn:

Maag-darmklachten

  • Diarree — één van de meest gerapporteerde bijwerkingen
  • Misselijkheid en soms braken
  • Buikpijn of krampen
  • Obstipatie bij sommige mensen
  • Winderigheid (flatulentie)

Neurologische klachten

  • Hoofdpijn — vrij frequent gerapporteerd, vaak in de eerste weken
  • Duizeligheid

Huid

  • Huiduitslag — relatief zeldzaam maar mogelijk

Deze klachten verdwijnen bij de meeste mensen vanzelf of na het stoppen met omeprazol. Maar bij langdurig gebruik komen er serieuzere risico’s bij kijken.

Ernstige bijwerkingen bij langdurig gebruik

Dit zijn de bijwerkingen waar je als langdurige gebruiker écht op moet letten. Ze zijn elk voor zich zeldzaam, maar bij gebruik van meerdere jaren neemt de kans op sommige toe.

1. Magnesiumtekort (hypomagnesemie)

Dit is misschien wel de meest onderschatte bijwerking van langdurig PPI-gebruik. Omeprazol verstoort de opname van magnesium in de darmen. Bij gebruik langer dan een jaar kan dit leiden tot een meetbaar magnesiumtekort.

Symptomen van een magnesiumtekort: – Spierkrampen of spiertrekkingen – Vermoeidheid en zwakte – Onregelmatige hartslag (aritmie) — dit is het gevaarlijkste gevolg – Tintelingen in handen of voeten – Stemmingsklachten

Het verraderlijke is dat een licht tekort vaak geen duidelijke klachten geeft. Je merkt het niet totdat het al behoorlijk laag is. Als je langer dan een jaar omeprazol gebruikt, is het verstandig om je magnesiumwaarden te laten controleren via een bloedtest.

2. Vitamine B12-tekort

Maagzuur is nodig om vitamine B12 uit je voedsel vrij te maken. Als je minder maagzuur aanmaakt door omeprazol, wordt B12 minder goed opgenomen. Dit gaat langzaam — het duurt meestal jaren voordat een tekort zichtbaar wordt, omdat je lichaam een grote voorraad B12 aanhoudt.

Gevolgen van vitamine B12-tekort: – Vermoeidheid en gebrek aan energie – Tintelingen of gevoelloosheid in handen en voeten – Concentratieproblemen en geheugenproblemen – Bloedarmoede (anemie) – In ernstige gevallen: neurologische schade

Oudere mensen en mensen die al weinig B12 binnenkrijgen (vegetariërs, veganisten) lopen meer risico. Laat je B12-niveau controleren als je al jaren omeprazol gebruikt.

3. Verhoogd risico op nierproblemen

Meerdere grote observationele studies tonen een verband aan tussen langdurig PPI-gebruik en een verhoogd risico op chronische nierziekte (CKD). Het mechanisme is niet volledig opgehelderd, maar interstitiële nefritis (een ontsteking van het nierweefsel) wordt als mogelijke oorzaak gezien.

Dit betekent niet dat omeprazol je nieren zeker zal beschadigen, maar het is wel een reden om bij langdurig gebruik periodiek je nierfunctie te laten controleren (creatinine en eGFR in bloed).

Waarschuwingssignalen die op nierproblemen kunnen wijzen: – Minder plassen dan normaal – Opgezette enkels of benen – Vermoeidheid en kortademigheid – Bloed of eiwitten in de urine

4. Botontkalking en verhoogd botbreukrisico

Calcium uit voeding wordt deels opgenomen met behulp van maagzuur. Minder maagzuur betekent een slechtere calciumopname, en op de lange termijn kan dit leiden tot botverlies (osteoporose).

Studies tonen een verhoogd risico op heup-, pols- en wervelbreuken bij mensen die lang PPI’s gebruiken — met name bij doses boven de standaarddosering en bij gebruik van meer dan een jaar.

Wie loopt het meeste risico? – Vrouwen na de overgang (menopauze) – Mensen met al bestaande osteoporose – Mensen met een calciumarme voeding – Rokers en mensen die weinig bewegen

Als je in deze risicogroep valt en al jaren PPI’s gebruikt, bespreek dan met je huisarts of een botdichtheidsmeting zinvol is.

5. Verhoogd risico op infecties

Maagzuur beschermt je ook tegen bacteriën en virussen. Met minder zuur is je maag een minder vijandige omgeving voor ziekteverwekkers. Langdurig PPI-gebruik is in verband gebracht met:

  • Longontsteking (community-acquired pneumonia) — door bacteriën die normaal in de maag worden gedood
  • Darminfecties, waaronder Clostridioides difficile (C. diff) — een vervelende darminfectie die diarree en soms ernstige complicaties veroorzaakt
  • SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth) — overgroei van bacteriën in de dunne darm

Wanneer moet je je huisarts bellen?

Bel je huisarts als je omeprazol gebruikt en last krijgt van:

  • Aanhoudende spierkrampen of hartritmeklachten (mogelijke hypomagnesemie)
  • Extreme vermoeidheid, tintelingen of concentratieproblemen (mogelijke B12-tekort)
  • Minder plassen, opgezwollen enkels (mogelijke nierproblemen)
  • Aanhoudende diarree of buikpijn langer dan 2 weken
  • Onverwacht gewichtsverlies of moeite met slikken — dit zijn altijd alarmsignalen die niets met de omeprazol te maken hoeven te hebben maar wel onderzocht moeten worden
  • Huiduitslag na het starten van omeprazol

Ga sowieso naar je huisarts als je langer dan 8 weken omeprazol gebruikt zonder dat dit met een arts besproken is. De NHG-standaard is duidelijk: langdurig gebruik vereist periodieke evaluatie.

Wat zegt de NHG-standaard?

De NHG-standaard Maagklachten adviseert omeprazol primair als kortdurende behandeling van 4 tot 8 weken. Na een succesvolle kuur wordt aangeraden te proberen te stoppen of over te schakelen op een lagere dosis of een ander middel (zoals een H2-blokker).

Als langdurig gebruik noodzakelijk is — bijvoorbeeld bij GERD waarbij stoppen steeds terugkerende klachten geeft, of bij mensen die chronisch NSAID’s moeten nemen — dan adviseert de NHG:

  • De laagst werkzame dosis gebruiken
  • Regelmatige evaluatie van het gebruik (minimaal jaarlijks)
  • Monitoring van magnesium, B12 en nierfunctie bij gebruik langer dan een jaar
  • Bespreking van niet-medicamenteuze maatregelen (dieet, leefstijl)

Wat kun je doen als je toch langdurig omeprazol moet gebruiken?

Soms is langdurig gebruik gewoonweg noodzakelijk. Dan zijn er een aantal dingen die je kunt doen om de risico’s te beperken:

Gebruik de laagst werkzame dosis

Als 20 mg voldoende is, gebruik dan geen 40 mg. Minder is meer als het gaat om PPI’s.

Laat regelmatig bloed prikken

Bij gebruik langer dan een jaar: vraag je huisarts om jaarlijks te controleren: – Magnesium – Vitamine B12 – Nierfunctie (creatinine/eGFR)

Zorg voor voldoende calcium en vitamine D

Eet calciumrijke voeding (zuivel, groene bladgroenten, noten) of overweeg een supplement in overleg met je arts. Combineer dit met voldoende vitamine D voor een goede botgezondheid.

Ondersteun je darmflora

Probiotica kunnen helpen de balans in je darmmicrobioom te ondersteunen tijdens langdurig PPI-gebruik. Kies voor een kwalitatief goed probioticum met meerdere stammen (Lactobacillus en Bifidobacterium).

Bespreek eens per jaar of stoppen haalbaar is

Zelfs als je al jaren PPI’s gebruikt, is het de moeite waard om periodiek te proberen af te bouwen — onder begeleiding van je huisarts. Lees meer in ons artikel over omeprazol veilig stoppen en afbouwen.

Even samenvatten

Omeprazol is een veilig en effectief middel voor kortdurend gebruik. Maar bij langdurig gebruik — maanden tot jaren — zijn er reele risico’s die je niet mag negeren:

Bijwerking Risico bij lang gebruik Wat te doen
Magnesiumtekort Verhoogd na 1+ jaar Jaarlijkse bloedtest
Vitamine B12-tekort Verhoogd na 2+ jaar Bloedtest + evt. supplement
Nierproblemen Licht verhoogd Nierfunctie laten controleren
Botontkalking Verhoogd bij hoge dosis, lang gebruik Calcium/D3, botdichtheid bij risicogroep
Darmmicrobioom Verstoord Probiotica, vezelrijk dieet
Infectierisico Licht verhoogd Bewust zijn van signalen

De boodschap is niet: stop meteen met omeprazol. De boodschap is: gebruik het bewust, gebruik de laagste dosis die werkt, en zorg dat je huisarts betrokken blijft als je het langer dan 8 weken nodig hebt.

Bronnen

Bronnen

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je huisarts of apotheker voor persoonlijk advies.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top